Yerlan Ospan

@yerlanospan Нравится 0
Это ваш канал? Подтвердите владение для дополнительных возможностей

Гео и язык канала
Казахстан, Казахский
Категория
Блоги


Гео канала
Казахстан
Язык канала
Казахский
Категория
Блоги
Добавлен в индекс
31.10.2017 20:24
реклама
Telegram Analytics
Подписывайся, чтобы быть в курсе новостей TGStat.
TGStat Bot
Бот для получения статистики каналов не выходя из Telegram
TGAlertsBot
Мониторинг упоминаний ключевых слов в каналах и чатах.
76
подписчиков
~30
охват 1 публикации
~3
дневной охват
~27
постов / месяц
39.5%
ERR %
0.09
индекс цитирования
Последние публикации
Удалённые
С упоминаниями
Репосты
Yerlan Ospan 16 Sep, 03:21
«2+2=4» деген постқа қалай тиісуге болады?

«Арабқұлдардың цифрын неге жазасыңдар, тегін сатқандар!» деп пе? «Бүгін екіге екі қосқан адам ертең төрті төртке көбейтуден тайынбайды!» деп пе? «Биліктің өзінше, екіден екі алса — нөл қалатынын жасырған түрі!» дер пе? «Басқа мысал құрып қалды ма!» деп пе? «3+2=5 екенін ұмыттыру!» деп пе? «Бірге бірді қоса алмай отырып!» деп пе? «Плюс креске ұқсайды, исі мұсылмандар айшық пайдаланайық!» деп пе? Селк-селк иттің стикерін қалдырып па?

Сөздің жаны бар болатын бір уақытта. Қара сөз болса да, уақыттың, тәжірибенің, тағдырдың тезінен өткені есіп тұратын. «Ашу өзен ғой бала, тек-тек! Сабыр!» дейтін шүйкедей қара шал ақырған жындыға. Сап тиылатын. Бұл күні психологтар, конфликтологтар, басқада ологтар мен исттер небір логикалық аппараттан өтіп, жұп-жұмыр болған сөзбен де бестегі баланың жылағанын қойдыра алмайды.
Меніңше ақпарат дәуірі сезімдерді өлі санмен ауыстырып, кәдімгі электрге айналдырып жіберді. Мүмкін, сөз сиқырының соңғы куәлері біз болармыз...
Читать полностью
Yerlan Ospan 12 Jun, 05:05
#Пси

Ұшақта стюардессамен тәжікелесетін адамдар болады. Смартфоныңды ұшу режиміне қой десе талқан болып та.

...Жүйкесі жұқарғандарды, сосын әсіресе - жүрегі нашарларды газет-кітаптан тиып жататын бала күнімде. Ішіңнен ойлайсың, «бұл да - келген адамның халат кию міндеті сияқты қыртқан шара ғой» деп. Әйтпесе тек иыққа іле салған, алды толайым ашық халаттан не пайда дейсің. Газет-кітаптан да не залал деп.

Дегенмен, әгәрәки жағдайы жақсарып келе жатқан кісі кенет аузы аңқиып құлап жатса, неге газет бересіңдер деп кейитін. Содан, сұраса да бермейтінбіз. Сыртқы әлеммен байланысы үзілген кісі ақыры екеуара, үшеуара, төртеуара әңгімені місе тұтатын. Расы керек, жағдайы да жақсарып кететін. Бір рет болса кездейсоқ, екі рет болса да әлі табиғаттың заңы емес, бірақ кемінде оншақты рет «науқас ештеңе оқымасын!» деген осындай нұсқауды кездестірген екенмін.

Қызық, қазір сондай кеңес бере ме осы? Кездестірген жоқсыңдар ма? Бұл толқын өкілдері смартфонын қолынан ала сала тіл тартпай жүріп кететін болар сірә. Тіпті ауырмаса да.
Читать полностью
Yerlan Ospan 24 May, 22:55
ГИПЕРБАҚАН ЖАЗУШЫЛАРЫМ МЕНІҢ

Ертеректе, тарих апай ма: «көз майымды тауысып жаздым, еңбекті бағалаңдар!» деп, кітабын сатты(!).

Астанаға келгенде: «жазасың мысалы, ойланасың, қиналасың, ал оқырман еңбекті түсінбейді, кітап деген, былай, балаң сияқты ғой(?)» деген наз естідім біреуден(!!).

Кеше, бір, курс меңгерушіден: «үш бет жазып бердім сізге, адамның уақыты кеткенін, ізденгенін бағалау керек!» деген ұрыс естідім(!!!).

Тарих апайға: «кітабыңыз қырық теңгеден қымбат болса ала алмаймын, ішетін тамағым жоқ» деп турасын айтып, сөз естігенім есіме түсті.

Астанаға келгенде кездестірген әлгі жазушының әлі графоман екені, жазғандарының бәрі нашардан да жаман екені есіме түсті.

Курсантқа не дейін, «онда өзіңізді өзіңіз бағалай беріңіз, несіне менің мазамды аласың» дедім де, қойдым.

Қағазды түртіп қалса «мені» қалыптаса қалатын, тұлғалық қасиеті еңбегінен бұрын туатын жазғыштарды шын түсінбеймін. Жазбай кет те, әлемнің сенсіз қирап қалғанын көріп мәз бол, не дейсің маған! Кек алыңдар оқырмандардан сөйтіп! Бір молекула жоғалса маскамның жібін кесіп берейін.
Егер жазу немесе жазбау деген таңдау тұрса - әрине жазбаңдар!
Читать полностью
Yerlan Ospan 23 May, 20:15
II. ЕҢ БОЛМАСА — БЕС АДАМ

Елім деп еңірейтіндердің арасында отырып, осылардың қайсы бес адам басқарып көрді екен деп ойлап отырамын. Енді қайтейін: он сегіз мыңның мыңын артына ертіп, басқа жол көрсетпекші. Мұндайда сақ болмасаң амал нешік. Еріп кете берсем не болады?

Соған орай, басқарған кісі қарасына қарай құрметім де, сенімім де арта беретін сияқты. Он адам басқарғанның сөзінің салмағы бес адам басқарғандыкінен артықтау мен үшін.

Негізі, мұным сорлы қасиет. Жариялықтың болмысына, қисынға қайшы екенін мойындаймын. Білем, білем, «жақсы тренердің жақсы футболшы болуы шарт емесі сияқты, басқару туралы кемел ақыл айтушының да бірдеңе басқарып көруі шарт емес!». Келісемін, бұған күмән бар ма!

Бірақ жүрегіме әмір жүрмейді, өзіммен ештеңе істей алмаймын. Бұл қасиет сірә туабітті сіңген бәле болып тұр. Осылай ұнайды маған. Консерваторлық па. Әлде құлдық сана да болуы мүмкін. Атавизм? Күшігімде таланған болуым да ықтимал. Бірақ, тек басқарып көрген адамға ғана иланамын. Басқарып көрмеген адамдардың ақылы маған — тым қисынды, тым заңды, шамадан тыс айқын болып көрінеді. Көрінеу көрнекілігімен ұнамайды. Айтпақшы, қисыны мол жаңа басқарушылардың отыз жыл шашау шықпаған ұйымдарды тоз-тоз қылып жібергенін көріп қойдым ғой. Бұл бір қызық сезімдер: басқару ісінің данасы ескі жол - қасқа жолдарды айтып, бөсіп отырады; ал ұжымы — әлдеқашан тарап кеткен. Бірден түсінесің: қисынға салып құртқан бәрін.

Аянышты да жай, әйтпесе білігінде шатағым жоқ.
Читать полностью
Yerlan Ospan 23 May, 10:02
I. ЖОҚ, СЕНБЕЙМІН.

Ана заманда өзгеруге қабілетті екіжүзділік деуші еді, мына заманда өзгермей қалуды қасаңдық дейді: шоуға шақырмайды, қыздар қарамайды.

Мына замандағы пысықтық ана заманда пасықтық еді: ертеңіңді ойлап, арзан кезінде кір сабыннан молырақ алып қойсаң, «ар-р-рамсың иә!» деуші еді жұрт. Бойың тапал болса «арамдықтан өспей қалған!» дейді; ұзынтұра болса «арамдығы оқтау болып тіреп тұр» дейді; жоға, орта бойлы да кінәден сау қалмайтын. «Бізбен бірге адас!» деп кеу-кеулейді жұрт: бірақ адасып кетсең - артын ашып күлетін.

Біресе байлықты сыйлайтын, біресе сыйламайтын; біресе билікті мойындайтын, біресе мойындамайтын жұрт арасында жүріп, қайран қалудан да шаршайсың. Анабір, пара алуды да, беруді де білмеген теміржолдағы бір директорды жерледік қайбір жылы. Жұмыстан бір уыс гайка ала шыққан ағайынын ұстатып жіберіп атағы шыққан сол кісі құрметке бөленуі керек еді, мен білсем. Қайдағы, «астапыралла, бәрі қолында тұрғанда қушиған үйіне ең болмаса бір бөлме қосып алмапты!» деп гуледі жұрт. «Орыс боп кеткеннен ақыры дымсыз өлді» десті табытын арқалағандардың өзі.

Сондай-сондайдың арасында жүріп, «онда бұл елге байлар жақпақ екен» деп шешкем. Қайдағы, енді дәулетті кісінің байлығын «елдің көз жасы ғой» деуге көшті сосын дәл баяғы жұрт.

Осылайша, елдің ақырғы сөзін, тұрысатын жерін түсінгенше өмірдің жартысы өтеді де кетеді екен. Масқарасы, елдің ақырғы сөзі, тұрысатын жері болмайды да екен ғой. Адалдық, парасат дегендер сол, «Алпамыс батырдан» ұзамай, кітаптың ішінде қала береді екен. «Кім сенсе — сол ақымақ!» деген ойын екен бұл жұрттікі.

Содан, етек-жеңіңді жинап тірлік қылмасаң, қарасатын жұртың бұл емес екеніне көзің жетеді. Әйтпесе, жетімді жүректің әмірімен емес, сүйекке таңба деп асырап алады екен ағайын. Яки, сынап-мінейтін басқа ру-тайпа болмаса, жетімнің қараусыз қалғаны ештеңе емес, малай қылып алуға бар кей жұрт. Шықпағыр көз бәрін де көріп қойды.

Қырықтан асқанда сөз өтпейтін қасиет сіңетіні қандай жақсы. Осы күні «ауыл», «дархан қазақтың» атынан сөйлейтіндер шығыпты. Көке, кімді алдайсың - мен де елден шықтым ғой! Анау «аппақ халық» дегеннің әншейін — сөз саптау дәстүріне адалдық, сөздің төркіні, орайы кеп қалатын фразеологизм екенін мен алтыға білемін ғой.

Елім, шын келбетіңді көріп отырып, кітапта жазылған қадір-қасиетіңе сенетін адамың мен емес әйтеуір. Әсілі елім, сен тек шіріген байды, күштіні ғана сыйлайсың, мен білемін. Ал мұны жақсы білетін, сондықтан пайдаланатын саясаттың кінәсі екібастан жоқ. «Қолдан келсе қонышыңнан бас!» деген менің сөзім емес әйтеуір.

Ендеше, мәселені кісілік тұрғыдан талқылауды доғарып, тек заң-зәкүннің айналасында әңгіме қусақ.
Читать полностью
Yerlan Ospan 16 May, 22:30
#Тұлғалар

ОҚЫМЫСТЫ БИЛІКТІҢ ЖАЗАСЫ

Ол ешқашан гөй-гөй сөйлемеген. Ақылды дүниелер айтпаған. Айта алмас та еді: бастауыш сыныпты да бітірмеген оның данышпан кітаптарды оқуға құлқы да болмаған.

Ресей лаулап жатқан. Соғыс бір жағынан, бас басына би болғандар екінші жағынан. Былайғы, құдайына қараған шаруа ара-тұра билікке қарап қояды, не істейміз деп. Оған жауап ретінде — оңшыл болу, солшыл болу, бейтарап болу, эсер болу, есер болуды ұсынатын. Егіні мен сүт-майын жәрмеңкеде өткізіп, қызына орамал, әйеліне көйлек алып, өзі трактирге соғып шығып, бақыт деген осы деп әлдеқашан шешкен мұжыққа терминдерге толы лепірме саяси ұрандар тіпті түсініксіз еді. Әуелде қайран қалып жүрді. Сосын, шаруа найқала бастағанда, жыны келді.

Нестор Махно осы тұста ең алдымен өзі түсінетін қарапайым дүниелер айтып, мұжыққа майдай жақты.

— Билік-силіктің әкесін ұрғаным бар. Жерім бар ма, егін саламын, бидайын сатамын. Патша, шен иесі дегендер де өздері егін салсын да, бейнетінің зейнетін көрсін. Не бәле осы билік деген? Кім ойлап тапқан бәлекет?

Сиырдың жапасындай қарапайым мұндай ой шаруаларға майдай жақты. Идеологиялық күрестің майын ішкен небір жебірлер Нестордың қарабайыр, дөрекі, түсінікті пәлсапасынан оңбай ұтылды. «Шала сауатты ноқалайға кім ереді дейсің» деп, басында арқасын кеңге салған билік, ақыры Нестор Махномен санасуға мәжбүр болды.

Том-том кітап оқуы себепті өзін жоғары санағандарға опық жегізген, олардың эгосын аяусыз сабаған Нестор Махно деген кісі өткен бұл дүниеден. Оның бейнесі саф түрдегі саясатпен айналысып, өзімен өзі болып кететін билікті сабаға түсіріп қоюға әлі де жарайды.
Читать полностью
Yerlan Ospan 12 May, 21:45
#ЕсімеТүсіпКетті

ІШПЕЙ-ЖЕМЕЙ МАС ЗАМАН

Мысалы сіз душқа түсіп жатырсыз. Қоңырау соғылды. Қоймайды. Сіз амалсыз үстіңізге халатты жамыла сала...

Стоп. Неге жалаңаш шықпадыңыз? Ендеше осы қалыптасқан шарттылықты культурологтар («мәдениеттанушы» емес, бұл сөзді жиіркенішті қылып бітті бізде) «мәдени қатпар» дейді.

Жалпы, культурология, егер оны біздегідей біржола домбыра мен кимешекке жапсырып тастамаса — өте қызық ілім. Қоғамдағы процестерге ең алдымен культурологтар дәл диагноз қойып берер еді. Тарихшылар, заңгерлер, журналистер, әлеуметшілер, программистер, медиктер жіп те еспес оның қасында. Бірақ бізде бәрі этнограф болғандықтан, сұрайтын культуролог жоқ. Біздің культурологтар — қазақша мазмұндағы мәдениеттанушылар. Астанадан таппадым әйтеуір культуролог.

Әлқисса, иә, 1960 жылдары культурологтар «адамға рефлекс деңгейінде сіңіп кеткен, өзі де сезбейтін мәдени қатпарды алып тастаса — қандай күйде болады?» деген мәселе қояды. Мәселені зерттей келе, адам шамамен марихуана шеккендегідей көңілді де есалаң болады деп шешеді. Кейін культурологтардың осы теориялық базасы «шындық эликсирін» (шпиондарға егіп, бәрін айтқызатын ше) жасауда қолданылған-мыс.

Яғни кей суретшілер салатындай, бағзыдағы адамдар қабағы қарс айырылып, күндіз-түні жемтік іздеп, бірі бірінің басын жаратын бақытсыз болмаған шығар. Үңгірлер ырқ-жырқ күлкіден жаңғырып жатқан болуы да кәдік.

Әрине, бұл тұспал ғана. Бірақ маған алғашқы адамдардың осы — есалаң кейпі ұнайды. Үңгір қамын ойлаймын деп маңдайы уайымнан ісіп кеткен бабаларды өздерің ала беріңдер, әхәхәхәхәә.
Читать полностью
Yerlan Ospan 9 May, 15:44
#ХармстыңМақамымен

КРЕАТИВ

Ілгеріде бір жиналыста мамыражай ақсақалмен бірге отырдым. Шаруадан гөрі — жастардың өздерінше тыраш тірлігіне кеңкілдеп күліп отыруға келген сияқты кәрің.

Әңгімеге мен себепші болдым. Шен-шекпенділердің президиумы толып болмағасын, «ой шеш..., енді келіп болмайды бұлар!» деп, мұрныммен күңк еткем. Ақсақал байқап қалып кеңк-кеңк күліп:
— Жоқ, жоқ балам, жоқ, күту керек, еххехехе — дегені.

— Неге? — деп едім, әңгімесін айтып берді.

— Сендер, жастар, қазір керетиф деп шауып жүресіңдер. Ендеше мына менің де аспаннан салбырап түскенім шамалы. Біз де жаңашылдыққа ұмтылдық жас кезімізде.
Қырық үшіншінің көктемінде әкемді майданға аттандырып, басы-қасында жүріп бәрін көргесін, ауданның бүкіл шаруасын мен алып қалдым. Несін жасырайын, әкемнің кей ісіне разы емес едім. Мисалы, дүйім халықты осылай иіріп, өзін күттіріп қоятын. Мен сол, ұлық болсам кішік болудан бастамақ болдым. Жиналыс сағат бесте ме, тура бесте барып, бастап кеттім. Бұған үйренбеген жұрт мені өз теңіндей көріп, ақыры сыр ашып, емен-жарқын жақсы сөйлестік. Содан көңілім тоқ, үйге келсем...

— Иә???

— Қара қағаз келіпті...

Не дерімді білмедім.
Читать полностью
Yerlan Ospan 7 May, 21:09
Түсініксіз.

Адам еркін Қазақстанды армандайды, бірақ сол адам - бәрінің қазақша киініп жүргенін армандайды. Бәрін заң алдында теңестіргісі келеді, бірақ қайсыбір «асылдың тұяқтары» деген кісілеріне билік бергісі келеді. «Әттең, қолымда болса...» деп өзінен өзі қорынып, бірі біріне қайшы шешімдерін жариялайды.

Бірақ осылай оттап жүріп те бір шоғыр қолдаушылар тобын жиып алуға болады екен.

Өте қызық. Қайшылығы сөйлемнің өзінен шығып тұрған жоспардың жолында өмірлерін сарп еткізуге бар. Қызық...
Читать полностью
Yerlan Ospan 3 May, 13:29
#ЕсімеТүсіпКетті

ТУЫСҚАНFILM

Бір ағамыз көрім көрікті кісі болатын. Сұлулығы сондай, үйге келгенде альбом қарап отырған қыздардан бастап, кемпір-сампырға дейін соның әскердегі фотосы тұрған параққа келген кезде ұзақ аялдап, кескініне қарап, демалып отырушы еді. Тіпті, самайындағы жырық та сән беріп тұрушы еді өзіне. Әңгіме сол жырық туралы.

- Әже, - деймін бір күні мен, - ағамыздың анау жырығы неден?

- Ол жырық - біреудің жырығын тырнағаннан. Өй, жетпегір десе...

- Ол қалай сонда?

...Ағамыз кішкентай кезінде қылжақбас болыпты. Ауылда ол мазақ қылмаған адам қалмапты. Мазақ дегенде, тілін безеп, бет-аузын тыржиту емес. Ағамыз адамның жан жарасына айналған оқиғаларды... шағын көрініс қылып қойып береді екен. Залымдығы сонда: адамның атын атамай-ақ өзі туралы екенін аңғартып, әбден жынға тиеді екен. Гамлет қысқасы.

Содан, бір күні, ағамыз әжесінен сұрайды:
- Әже, көкем неге сол аяғын сылтып басады?

Бұл бір, әулеттің құпиясы болса керек, бірақ немеренің қолқасына еміреніп, әжеміз сырын айтып қояды:
- Кішкентай кезінде зират аралап жүріп, қабірге түсіп кетіп еді. Ешкімге айтпа, ренжиді...

Бұдан артық не сюжет керек қылжақбасқа! Ағамыз дереу іні-қарындастарын алдына салып, төргі бөлмеде көрпені шашып, көрініс ұйымдастырады.

Әлгі, бір аяғын сылтып басатын көкесі сол үйге келіп, кешкі шайын ішетін әдеті болса керек. Бұл жолы келгенде, өзіне таныс қойылым көреді.

Ағам жүгіріп шығып, көрпелерді аттап-аттап (қабір ғой енді), аралап жүрген болады. Бір кезде бір көрпенің үстін басып кеткенде, аяғы кіріп кеткен болады. «Кімнің қабірі мынау, шіріп тұрған!» деп, құлпытасты (жастық) оқыған болады. «Заматтың қабірі екен ғой, құрысын!» деп, тұра бергенінде, қабір ішінен қол шығып (рөлде - інісі), аяғына жармасады. «Замат, аяғымды не істеп жатырсың, қытықтама ойбай!» деп, аласұрған болады. Аяғын «қабірден» «әйтеуір суырып алып», дәл көкесі сияқты сылтып басып, қашады.

Осы кезде шай ішіп отырған көкесі ақырып:
- Тап оңбаған!!! - деп, таяғын жіберіп қалғанда, самайын осып өткен екен...

...Өмірінің соңына дейін түзу сөйлеместен кетті. Еске алғанда тек күлесің, қызық иә, аты тек күлкі үйіреді...
Читать полностью
Yerlan Ospan 2 May, 04:21
#ЕсімеТүсіпКетті

КҮЛЕГЕШ САРЫ ҚЫЗДЫҢ КЕСІРІНЕН КІТАБЫМ ШЫҚПАЙ ҚАЛДЫ

Кілең аянышты әңгімелер жазғанмын.

Жүзге тарта, бәрі аянышты. Жоқ-жітіктер, мүгедектер, тағдыр оңдырмай сабағандар, қартайғанда қубас қалғандар, аяғын сылтып басатын ұсқынсыз қыз туралы, ұстала беретін ұрылар, тағысы тағылар. Жартысын өмірден алып, жартысын өмірден алғандай етіп. Кейбірінің өмірден алынғанына өзім сеніп қалып. Кейіпкерлер — өлім, кесел, сәтсіздіктің айналасынан бір шықпай қояды бәрінде. Қысқасы, уытына баға бере алмаймын, бірақ сериалға жылайтын орта есеппен ауыл көрерменін өкіртіп қоюға жарайды шамасы. Жақсы, ең болмаса кемсеңдетуге жетеді деп ойлаймын.

Қолжазбаны компьютерге теруге лабораторияға әкеліп қойғанмын, ол кездерде «жеке комп» дегенді армандауға да қорқасың. Бір сыралас вахтовик тұтастай елу данасын шығаруға демеуші боламын деген. Сөйтіп жүргенде, басекең Алматыға жұмсап жіберді. Келсем.

Лабораторияға кіріп-шығып жүрген сары қыз:

- Әңгіме жазатыныңыз бар екен ғой? - деп, қарап тұр!

- Енді... бар ондайым иә, ұстама сияқты, болып тұрады анда-санда... - деймін күмілжіп.

- Өлдім күлкіден ше.

- А? Неге??? Қай жеріне???

- Анау, инвалидіңнің көшеде ұшып жүрген бес теңгелікті қуатын жері бар емес пе, қисалаңдап па, «тура жүрсе де бұрылып кете береді» дегенің, ой, не могуууу...

- Арбасы қисық қой енді!

- Түзетіп бере салсайшы енді, өзің ғой жазатын, хихихихи...

Ішімде бірдеңе қырт етіп үзіліп кеткендей болды. Кім жыласа, мынау жылауы керек еді.

Кейін жұмыстан кеткенше «арбаны түзеттің бе, қашан оқимыз» деп қанды ішіп жүрді о қыз. Қолжазба майонездің астына төсеніш болып жүріп жоғалды.
Читать полностью
Yerlan Ospan 2 May, 04:20
Сендер ар-ұяттың тауар екенін білесіңдер ме? Тауар болғанда қандай! Сондықтан, ар-ұятын сатқан адамға жай ғана, тауарын сатқан адам ретінде қарау керек. Мысалы, үйіне бөлме қосу үшін машинасын сатқан адамға қараған сияқты.

Ар-ұят - тауар. Соловьев-киселевтерді: «кәсіп этикасын, ар-ұятын билікке сатты» деп ренжисіңдер. Бірақ оларға да оңай емес қой. Соловьев айына миллион евро таба берсін. Есесіне, ол бәріне жексұрын болып бітті. Елдің ішінде ол баратын, ол сөйлесетін адам жоқ. Бұған қоса, билік ауысса — мәңгіге жұмыссыз қалу ықтималдығы, тіпті қамалу мүмкіндігі де бар. Ол үрлеген соғыстың шоғынан қаза болған украиндердің кек сақтап қалған қанша туысқандары бар. Сондықтан ол ендігәрі Италияда тұрады. Бұл жақта қазіргі биліксіз оған өмір жоқ. Ал Соловьев, ақылды, білімді адам ретінде мұны жақсы түсінеді. Сондықтан керегінше қор жинап алып жатыр, сондықтан қымбат сұрайды.

Ол жексұрын емес, бар болғаны — өзінің ар-ұятын қымбатқа өткізді. Және ондай қолма-қол ақшадан, осы күні оны жамандап жүргендердің барлығы бас тарта алады деп айта алмаймын. Есіңізде ме, орталық сайлау комиссиясының төрағасы Элла Памфилованың кезінде демократиялық қозғалыстың бір қарлығашы болғаны? Жалынды сөздері, сермеген қолдары? Көздері шатынап, талап қойғаны? Енді? Енді қарақтар, ол өзін қымбатқа сатты.

Шын мәнінде, бұл сөлекет емес. Ар-ұят, принцип дегендер тек баға мәселесі ғана. Әдетте өмірінің соңына дейін және тағы сондай өмірінің соңына дейін жететін баға ұсыну керек. Пайғамбар-періштелер дегенмен — кітаптағы әдемі әңгіме болып қалсын. Немесе менімен сұхбат кезінде ондай литературщина қасиеттер туралы айтпаңдар. © А. Невзоров
Читать полностью
Yerlan Ospan 2 May, 04:17
Тоқсаныншыларда не ақыларың бар осы? Ресей бүкіл тарихында нағыз еркіндікті сезініп, рахаттана демін бір алған уақыт ол.

Біріншіден, мемлекет ендігәрі екіжүзділікті сап тиды. Халықтың бетіне айтты, «біз сендердің қауіпсіздіктеріңді, тамақтарыңды қамтамасыз ете алмаймыз» деп. Және барлығына бірдей мүмкіндік берді. Кішкене батылдық пен арсыздыққа барсаң, бір түнде байып шыға келу түк емес еді. Ал байығаннан кейін сәл қалғып кетсең, мүрдең өзенде қалқып жүруі ғажап емес-ті. Яғни алғаш рет жауапкершілік адамның өз мойнына жүктелді. Әрине, бұл ең мықтылар жеңіп шығатын ойын. Сондықтан батырлар жанкештілікке барды; ал қорқақтар артын қысып, ауылда аурухананың шопыры болып жүре берді. Адамдар алғаш рет өмірдегі шын орнын сезінді. Баюға, кенет баюға - кәнігі мәскеуліктің де, Сібірдегі мұжықтың да мүмкіндігі бірдей болды.

Адам адаммен мемлекет арқылы емес, тікелей араласты алғаш рет. Сонда барып адамдар құны бір оқ екенін түсініп, оқығасын емес, шын мәнінде ізетті болды. Мылтық — әлжуаз көтерем мен бүкіл подмосковьені ұстап тұрған бұзақыны теңестірді. Олардың екеуі де дәл, айқын сөйлеп үйренді. «Сіз» деп сөйлесу мектепте үйреткен жаттанды ғадеттен, тірі жүрудің бір шартына айналды...

...Амал не, «халық» деп аталатын топ өзінің проблемасын тағы да билікке тапсыруды ұйғарды. Билік бұған қуанды. Есесіне — қауіпсіздік те, тамақ та, мылтық та жоқ.

Тоқсаныншыларды сталинист кемпір-сампыр, шал-шауқаннан емес, сол заманды болдырып, сосын жаңа кезеңді үлкен үмітпен қарсы алған біздерден сұраңдар. Жеті соғыс, екі сарай төңкерісіне қатысқан адам ретінде айтайын: нағыз еркіндікті мына құл халық сол кезде қолдан берді. Енді сендерге боқ та жоқ.

© А. Невзоров
Читать полностью
Yerlan Ospan 28 Apr, 17:40
«Куклы» сатиралық программамда Ельциннің дымын қалдырған жоқпын, оны өздеріңіз білесіздер. Рейтинг аспандады, Ельциннің өзін қойып, енді отбасына әжуалар басталды.

Сонда Кремльден түйір де қоңырау не хат болмаған.

Бірнеше жылдан кейін, маған сол кезде аппаратта жұмыс істегендер мына әңгімені жеткізді. Менің программам Ельцин түгілі, айналасындағыларды түтеткен. Тіпті бірде жанашырлар барып, мені жоқ қылып жіберуге рұқсат сұраған. Сонда Ельцин:

- Саусақтарыңның ұшы тиюші болмасын! Мен шыдап жүрмін, сендер де шыдайсыңдар! - депті.

Демократия принциптерін жан-тәнімен түсініп қана қоймай, ұстана білетін де адам еді.

© В. Шендерович
Читать полностью
Yerlan Ospan 24 Apr, 08:26
АҢ-ҚҰСТАРМЕН ТАНЫСТЫРУ

Лентадан адамдардың бидай үккенін көріп, алғашқы қауымдық құрылысқа кері қарай зымырап келе жатқанымызды ұқтым. Сондықтан, ендігәрі бірге тұру жазылған аң-құстардың хайуан кейпін әшкерелеп қоюды жөн көрдім. Бұл кейбіреуіміздің үңгірге аман-есен оралуымызға септігін тигізер деген дәмемен.

Қоян. Қалада қоян көрсе, «қорықпайды екен, қарашы!» деген кадрарты дауыс естіп қалып жатамын. Бұл — анау мультфильмнің тәрбиесі. Байқа! Анау-мынау жабайы қоянды құлағынан ұстасаң, жақсылап тұрып өкпеден қосаяқтап тепкенде, бүкіл желіңді шығарып жібереді! Қорқағың қоян емес, сен боласың. Алда-жалда білгенімізден айырылып, тағдыр айдалаға қоя берсе, қояннан өзің тығылып жүресің әлі.

Елік. «Красивая», «классная», «мимими» екені рас, бірақ қала ішінде не зоопаркте ғана. Квадрат сантиметрге 70 килә соққы беретін қауқары бар. Бұл деген, әгәрәки жабайы табиғатта жекпе жек шыға қалып жатсаң — құрыдың деген сөз. Опырып шығады. Үйінің қабырғасына адамдардың басын ілуі де ғажап емес. Өз мүйізімен көмкеріп.

Аққу. Алдында айттым. Тағы айтайын. Қаланың ішіне келіп, «Кіршіксіз махаббат» деген концерт қойып, аңғал адамдардың нан-печеньесін жеп кетіп жүрген жұптардың әдетте екеуі де — еркек. Сен етегін көтеріп қарамағасын, өзі көрсетіп не істесін. Аққу емес, сірә «ақ қу» шығар. Ал анау, «жұбынан айырылып жылап жүретін» обрызын жұрт өзі ойлап тауып алған. Өзіңді жылатады әлі.

Айтпақшы, кейбір аң-құстардың өзіне тән емес жыртқыштық көрсетіп қалуы әлем бойынша үдеп келеді. Қазіргі буйволдар суатта қолтырауынмен, арыстанмен тістесіп, сүзісіп, жағаласа кететін болған деп жатыр. Халал-харам деген мәселені біржола ұмытқан көрінеді. Иманын үйіріп, тағдырына мойынсұна кететін баяғының сиырларын аңсап жылайды дейді аш арыстандар қазірде. Оларға қиын: боқтап алатын үкіметі де жоқ.

Бір замандарда айламызды асырып, аң патшасы болып алсақ та, аңдар кек қайтарудан әлі кетәрі емес сияқты. Және осы жолы оңдырмайды: жануар екі рет сенбейді. Ендігі Мауглилерді бүкіл орман болып асырай ма, әлде жей ме — әлі белгісіз. Адамзат бұзған ұя, өлтірген буаз киік, қиратқан апандардың кегін қайтармақ олар.

Зоопаркте қолыңды торға тықпай тұра тұр...
Читать полностью
Yerlan Ospan 23 Apr, 21:19
ЖОҒАРЫ ДЕҢГЕЙДЕГІ ЖАБАЙЫЛЫҚ

Ұшудың өзі жоғары деңгей.

Ғарышқа ұшу — одан да жоғары.

Ғарышқа аппарат ұшырып, аспан денелеріне бару, қону, зерттеу — адамзаттың барлық ғылымдағы жетістігінің қорытындысы. Ең биік нүктесі.

Алайда басқа планеталардан тіршілік көзін іздеуге келген кезде, адамзат мына төрт жабайы әдістен аса алмайды:
1. Оттегі бар-жоғын;
2. Көмірқышқыл газ бар-жоғын;
3. Метан бар-жоғын;
4. Су бар-жоғын анықтау.

Осы төртеуінің біреуі бар жерде тіршілік болуы ықтимал делінеді, себебі Жер бетіндегі тіршіліктің басты маркерлері осылар. Биологиялық емес, мысалы механикалық негіздегі тіршілік болу мүмкіндігі қарастырылмайды.

Қарап тұрсаң, қисынсыз, жабайы тұжырым. Академик бірінші сыныптың есебінен сүрінген сияқты.

Бір қызығы, астрономдар өздерінің осы тәсілінің жабайы екенін мойындайды. Ал, «тіршілік дегеніміз не?» деген пәлсапалық сұраққа әлі жауап жоқ.
Читать полностью
Yerlan Ospan 21 Apr, 21:57
КЕРЕМЕТ ЖОСПАР

Ұлы сөздің ұяты жоқ. Осылай деп алып, кейбір кемпірлер сияқты анайы бірдеңені былш еткізейін деп отырғаным жоқ. Жатақханада тұрсаң, түсінер едің.

Қысқасы, жатақханада унитаздың сыртына шаптырып кететін бір оңбаған пайда болды. Қашан кірсең де көлшік тұрады. Ұят та, жиіркенішті де. Жиналыс жасап, жалынып көрдік. Бір баптарға сілтеме жасап, қорқытып та көрдік. Бекер. Унитаз адам көргісіз болып тұрады. Ақыры жатақхана комендантын жағадан алдық. Тап та тап деп. Несіне комендантсың деп.

Комендант әуелде «қайдан табамын, үш жүз адамның дәрет алғанын аңду қалып еді маған!» деп, талқан болды. Сосын екі-үш күн қалың ой құшағында жүрді. Ал бір күні бөлмеме бара жатқанымда, комендант маған біздікіне соғып кет деп ымдады.

Кірсем, сенімді деген он тұрғынды жинап алған екен. Радионың дауысын қаттырақ ашты да, бұзақыны ұстаудың жоспарын жайып салды!

Шынымды айтсам, біздің коменданттың тапқырлығына ешқашан шәк келтірмегем. Бұл жолы да амалын табатынына сеніп жүр едім — солай болды да шықты! «Тек бір шартым - осы отырғандардың барлығы қолдаса ғана қолға аламын. Бір адам болса да қалыс қалмауы керек!» деді ол. Қайдағы қалыс қалу! Кейбіреуіміз тіпті қос қолдап дауыс беріп кеп жібердік.

Сөйтіп, келісілген түні ұйқыға жатқандай кейіп танытып, бүкіл жатақхана тына қалдық. Әжетхананың ішінен ілетін топсасын босатыңқырап қойдық.

Сағат екілердің шамасында əжетханаға әлдекім кірді. Кірді де... сарылдата бастады! Унитаздың отырғышын көздеп тұрып шаптырып жатқанын дыбысынан-ақ түсініп тұрмыз. Комендантқа «дəл өзі!» деп, SMS жібердік. Осы кезде комендант апай жүгіріп барып, əжетхананың есігін ашып қалды да, тұрған кісіні қосауыз мылтықпен желкеден гүрс-гүрс еткізіп, жайратып салды... ©
Читать полностью
Yerlan Ospan 17 Apr, 09:02
«КАЛЫКТЫН КОЗЫ КЫРАГЫ, ЕСИНДЕ БОЛСЫН, ШЫРАГЫМ!»

Сірә сол Тацит, Диоген, Сократ, Веспасиан, ой қойшы соларды, мына, мына өзіміздің Абай да — қанатты сөзді айтайын деп айтып, сол сәтте ақылды кейіппен мүсін болып қатып қалмаса керек. Тұрмыста я жұмыста көп айтқандарының ішіндегі бір айтқаны мәселеге дөп тиіп, әлде жүрекке жетіп, тарап кеткен ғой. Әйтпесе сол Веспасиан патшаның дәретханаға салық салып, наразыларға «ақшада иіс жоқ!» деп жекігені — күнделікті күйбең ғой. Былайынша, екі сөзінің бірі былапыт ортанқол біреу болар.

Афоризм шығаруды өндірістік жолға қойғандар осыны ескерсе. Әйтпесе, қалай еді, «халык керек болса алыпты жыгады да, жылатады да!» деген постер бөлісіп, авторы ретінде өз есімімен көмкеріп, өзі алғашқы болып лайк басқаннан, ол «сөзге» қанат біте қоймас. Айтпақшы біреудің «ел де, жер де казактыкы!» деген фразасын даулап жүргенін(!) көргенмін. Бірінші мен айттым деп.

Бір жағынан, «дурыс айттыныз!» деген пікірмен есіртетін «оқырмандарында» да ес жоқ-ей.
Читать полностью
Yerlan Ospan 12 Apr, 16:27
#АналогҚазақстан #ЦифрлыҚазақстанFail

«1C:Бухгалтерия» көз алдымызда қалай тажалға айналды?

/«ҚАЗАҚСТАН ҚОЛДАН БЕРГЕН НАРЫҚТАР» сериясы/

НДС («ҚҚС» деп, әдейі қазақша айтатын кеудемсоқ ұлтшылдықтан әлдеқашан өтіп кеткем, ренжігендер оқымай-ақ қойсын) 20% замандар еді, жылы есімде жоқ. Жылдан жылға азайтып, 12% дейін түседі деген әңгіме шыққан. Әлде тіпті, Назарбаевтың өзі айтты соны.

Бұл кезде мекемелердің бухгалтериясы көбіне Excel-мен жүретін. Сосын, жекелеген программистер өздері жазған программалар бар. 1C таза ресейлік еді енді. Оны елеп-ескерген, қажетсінген адам болған жоқ.

Ол өзі, қызық кезең еді. Программистер мазасы кеткен соң, бухгалтерлік программасын... кодымен (әдетте — FoxPro+dbf) бере салатын😂 Қажет өзгерістерді өзің енгізіп аласың. Біреудің кодына өз атын жазып, қайта сатып жүрген пысықайлар да болды. Оған программистер енді, лицензиялық кілт ойлап таба бастады. Көрдіңіз бе! Кәдімгі өндіріс басталды! Кәдімгі отандық өндіріс!

Мұны «аула өндірісі» деп, мұрын шүйірсеңіз, қарағандылық «Altyn» деген болды. Өте-мөте қарапайым әрі функционал еді. Ұмытпасам, әуелде сол кездегі «Access Көмірге» жазылған. Сосын сұраныс болып, елге тараған. Оның фишкасы — бір жерде өзгеріс енгізілсе (1C-те — «Константа»), барлық есеп-қисап автоматты өзгеріп шығатын. НДС я басқа бәле өзгергенде, жалақыдан бастап, салық төлемдеріне дейін автомат қайта есептелетін. Тек осы мүмкіндігі үшін сатып ала бастаған мекемелер болды. Әрі қарай керемет мүмкіндік бар еді. Бірақ.

а) Тоңмойын оқытушылар құртты бәрін. Олар бухгалтерлік есеп бойынша өздері кітап, нұсқаулық жазудың орнына — ресейлік «1С: Бухгалтерияға» бағышталған кітаптармен оқытты. Ақыры 1C де факто бухгалтерлік стандартқа айналды.

ә) Компьютерлену дәуірінің басында, «компьютер программасы - еш ақша салмай-ақ, топан ақша әкелетін күшті нәрсе» деген надан түсінік қалыптасты. Өзінің бухгалтерлік программасын дамытып, таратқысы келетін программистер ақша сұрап барған ағалардың көргенсіздігінен керең болып қалмаудың өзі күш еді. Ақтөбеде бір жігіттің командасына кіріп, өздерін инвестор сезініп көргісі келетін біраз ағаларды бірге жағаладым. Сонда бірінің: «зачем мне такая программа, если я куплю на эти деньги гвозди в Китае, заработаю в десять раз больше!» дегені. Яки қалталылар алыпсатарлық мәңгі жалғасады деп ойлады.

«ЦИФРЛЫ ҚАЗАҚСТАН» сәл, мазмұны қисықтау. Отандық софт өндірісін қолға алудың орнына, «бұрын есекпен қатынасақ, қазір атпен алдыратын боламыз» деген — автоматизация мәселесіне жабысты да қалды. Есесіне еліміз 1C үшін миллиардтаған ақшаны әлі шашып келеді. Келесіде оны да шолып өтеміз.
Читать полностью
Yerlan Ospan 9 Apr, 17:19
#коронасюжет

Фундаментал түсініктерсіз қиын. Кез келген әңгімеде алдын ала сөздің атомдарына келісіп алу керек.

Мысалы, «түген жерде тағы да осынша коронавирус анықталды» деген тұжырым нені білдіреді? Тест өткізгесін табылып жатыр ма? Ондай жағдайда оны мүлде болмады деп қалай айтуға болады? Бұлай болса, Қостанайда жоқ болғаны және Алматыда көп болғанының мағынасы жоқ. Себебі облыстың шекарасы табиғат салған сурет емес, адамның миындағы шартты ұғым. Сұмдығы, осы шартты ұғым әлдебір аймақаралық жарысқа ұласқан сияқты. Бұл өз кезегінде советтердің сүйікті әдісі - жаманды жасыруға әкеп соғады.
Шиеліден шыққан жоқ, Қазақстаннан шықты. Қарағандыдан шыққан жоқ, Қазақстаннан шықты. «Анда жоқ, мында көп» деген сөздің тіпті мағынасы жоқ деп білемін. Және мен үшін әкімнің қабілетінен еш хабар бермейді. Бүкіл ел ауырып жатыр. Бүкіл адамзат ауру.
Читать полностью