Асылында 9 мамыр – соғыстан оралмаған ақ тырналарға тағзым ететін қаралы күн, қазақ халқы үшін зұлмат жылдарды еске алдыратын күн. Олай деуімнің себебі Ұлы Отан соғысындағы бір ғана Қазақстанның шығыны соғыстағы одақтас АҚШ пен Ұлыбритания әскерінің шығынын қоса есептегендегімен теңдей түскен. Халқы 6,2 млн адамды құраса да, Қазақстан майдан шебіне халқының 20% жұмылдырған. Өлгендердің әрбір үшіншісі қазақ болған.
Бұдан бөлек 700 мың адам әскерге көмек көрсету, жертаса қазу сияқты тыл жұмыстарына жіберілген. Нәтижесінде Қазақстандағы мобилизация деңгейі 24% жетіп, қарсылас Германияның (12%) көрсеткіштерінен асып түсті. Алексеенконың «Қазақстандағы демографиялық дағдарыс» кітабында жазылған мәліметке сенсек, соғыс жылдарында Қазақстан 600 мыңнан аса тұрғынынан айырылған. Бұл соғыстағы жеңістің елімізге әкелген пайдасы бар ма, жоқ па білмеймін, алайда соғыс атаулының болмағаны абзал. Лицейде оқығанымда тарихтан беретін ұстазым әрдайым «Құдай берген өмірді, Құдай ғана алуға құқылы» деп айтушы еді. Сол дұрыс!