ҚАЗАҚ ТАРИХЫ СОВЕТ ТАРИХЫНЫҢ КЕБІН КИМЕЙ МЕ?
Осы бар ғой, ентерлеттер мен сканерлер; ал қаймана қазақтың смартфоны - анау-мынау патапараттан артық заманда ол-бұл тарихи құжаттың көшірмесін сұрайсың ғой. Басың бәлеге қалады. Не тұрады, «мә!» деп, құжаттың фотосын лақ еткізсейші! Жоқ. Неге сенбейсің, космополитсің бе, ұлттың жауысың ба дейді. Лажы болмаса, «өй, мылжыңға бас қатырмаймын», «көрмес - түйені де көрмес» деп, күрсінген болады.
Сондықтан ба, анау-мынау данышпандарымыздың бұрын естімеген «қанатты сөздеріне» етіміз үйреніп қалды. Абай мен Шәкәрімнің бұрын белгісіз боп келген конъюнктуралық шумақтары мен сөздері «табылып» жататынына таң қалмайтын да болдық осы күні.
Мінеки мысалы. Ахмет Байтұрсыновтың соңғы хаты дейді. Осыны таратқан адамдардан дереккөз сұраудан жалығар емеспін. Олар мені «әжемнің ауылына» жұмсаудан жалығар емес. Сосын күдіктің ұрығы түспей қайтеді?
Ал, айталық, өлеңде:
«...Міржақып, Сәкен, Мағжан мен Мұхтар,
Болса екен аман,—деп тілек тілеп.
Атырам таңды, батырдым күнді,
Бар шығар жандар менен де мұңды...» - дейтін жолдар бар екен.
Ахмет Байтұрсынов 1937 жылы қамауға алынды.
Ал Міржақып Дулат 1935 жылы қайтыс болды.
Жақсы, Міржақыптың өлі-тірісін білместен қамалды дейік.
Тағы да:
«...Ашылса көзі басынан
Жатырмын тілеп, Бейімбет, Сәкен,
Мағжан мен Мұхтар болса деп аман...» - деген жолдар бар.
Міржақыптан басқалары Ахметтен кейін атылды. Бүгіндері енді, Мағауиннің шаңына да ілесе алмай отырған Бейімбет - 1938, Сәкен - 1939 жылы.
Құдайым-ау, бұл не «подстава»?! Хатты НКВД ашып оқитынын Ахмет білмеді деуге негіз жоқ. Оны өлеңінен де түсініп тұрсыздар. Ендеше, «үш бәйтеректің» атын атап-ақ бастарын өлімге байлап бергендей ме?
Жалпы, жазуға, хат-хабар алмасуға рұқсат берген НКВД курортқа айналып кетпей ме бұдан?
Айтып отырғандарым ақиқат қосын тіккен жерден әлдеқайда алыс жатқан шығар. Тұспалға тұспал табыла кететінін білемін. Бірақ Алаш арыстарын ұлықтаушылар неғып құжаттың көшірмесін дүңк еткізе салмайды? Не драматургия екенін ескертсін, ойдан шығарылған хикая болса.
Неге совет тарихымен салыстырамын? Себебі совет тарихы шылқыған өтірік еді. Мамайдың сазайын бердік деп оқытады, онымен сусындап өскен бала ертең археолог болады да, Куликово жазығынан бір түйір жебе таба алмай қайтады. Сосын қайран қалады. Кейін күдіктенеді. Немесе Катынь. Немесе қу басы таңға дейін жүз бірдеңе тонна көмір қазып тастаған маскүнем Стақанов. Совет тарихы осындайдан ел ішінде күлкіге, әжуаға айналды. Зоя тек мектепте қаһарман болды, ал ас бөлмелердегі әңгімелерде «өкпелі жәлеп» еді. Мынадай тарихнамамен қазақтың тарихы сол совет тарихының кебін киюі мүмкін. Кабинеттерге сыйлы, жастарға жексұрын тарих болып кетпек. Болғанды болды деп мойындап, мынау өздеріңіз күлетін «мақта күпәйке» кигендерден әлдеқайда озып кетуге болар еді. Германия сияқты. Жоқ. Болмай тұр.
Иә, жас пен тәжірибені алға тартып, қазымырлана беріңіздер, шеттеріңнен ең болмаса ауыл мектебінің ауласындағы бюстке лайық болыңыздар.
Бірақ жастардың мұндай тарихқа уақыты да, құлқы да жоқ. Бұған енді кепілдік бере аламын.
https://m.facebook.com/groups/1657850627815144?view=permalink&id=1956709614595909
Осы бар ғой, ентерлеттер мен сканерлер; ал қаймана қазақтың смартфоны - анау-мынау патапараттан артық заманда ол-бұл тарихи құжаттың көшірмесін сұрайсың ғой. Басың бәлеге қалады. Не тұрады, «мә!» деп, құжаттың фотосын лақ еткізсейші! Жоқ. Неге сенбейсің, космополитсің бе, ұлттың жауысың ба дейді. Лажы болмаса, «өй, мылжыңға бас қатырмаймын», «көрмес - түйені де көрмес» деп, күрсінген болады.
Сондықтан ба, анау-мынау данышпандарымыздың бұрын естімеген «қанатты сөздеріне» етіміз үйреніп қалды. Абай мен Шәкәрімнің бұрын белгісіз боп келген конъюнктуралық шумақтары мен сөздері «табылып» жататынына таң қалмайтын да болдық осы күні.
Мінеки мысалы. Ахмет Байтұрсыновтың соңғы хаты дейді. Осыны таратқан адамдардан дереккөз сұраудан жалығар емеспін. Олар мені «әжемнің ауылына» жұмсаудан жалығар емес. Сосын күдіктің ұрығы түспей қайтеді?
Ал, айталық, өлеңде:
«...Міржақып, Сәкен, Мағжан мен Мұхтар,
Болса екен аман,—деп тілек тілеп.
Атырам таңды, батырдым күнді,
Бар шығар жандар менен де мұңды...» - дейтін жолдар бар екен.
Ахмет Байтұрсынов 1937 жылы қамауға алынды.
Ал Міржақып Дулат 1935 жылы қайтыс болды.
Жақсы, Міржақыптың өлі-тірісін білместен қамалды дейік.
Тағы да:
«...Ашылса көзі басынан
Жатырмын тілеп, Бейімбет, Сәкен,
Мағжан мен Мұхтар болса деп аман...» - деген жолдар бар.
Міржақыптан басқалары Ахметтен кейін атылды. Бүгіндері енді, Мағауиннің шаңына да ілесе алмай отырған Бейімбет - 1938, Сәкен - 1939 жылы.
Құдайым-ау, бұл не «подстава»?! Хатты НКВД ашып оқитынын Ахмет білмеді деуге негіз жоқ. Оны өлеңінен де түсініп тұрсыздар. Ендеше, «үш бәйтеректің» атын атап-ақ бастарын өлімге байлап бергендей ме?
Жалпы, жазуға, хат-хабар алмасуға рұқсат берген НКВД курортқа айналып кетпей ме бұдан?
Айтып отырғандарым ақиқат қосын тіккен жерден әлдеқайда алыс жатқан шығар. Тұспалға тұспал табыла кететінін білемін. Бірақ Алаш арыстарын ұлықтаушылар неғып құжаттың көшірмесін дүңк еткізе салмайды? Не драматургия екенін ескертсін, ойдан шығарылған хикая болса.
Неге совет тарихымен салыстырамын? Себебі совет тарихы шылқыған өтірік еді. Мамайдың сазайын бердік деп оқытады, онымен сусындап өскен бала ертең археолог болады да, Куликово жазығынан бір түйір жебе таба алмай қайтады. Сосын қайран қалады. Кейін күдіктенеді. Немесе Катынь. Немесе қу басы таңға дейін жүз бірдеңе тонна көмір қазып тастаған маскүнем Стақанов. Совет тарихы осындайдан ел ішінде күлкіге, әжуаға айналды. Зоя тек мектепте қаһарман болды, ал ас бөлмелердегі әңгімелерде «өкпелі жәлеп» еді. Мынадай тарихнамамен қазақтың тарихы сол совет тарихының кебін киюі мүмкін. Кабинеттерге сыйлы, жастарға жексұрын тарих болып кетпек. Болғанды болды деп мойындап, мынау өздеріңіз күлетін «мақта күпәйке» кигендерден әлдеқайда озып кетуге болар еді. Германия сияқты. Жоқ. Болмай тұр.
Иә, жас пен тәжірибені алға тартып, қазымырлана беріңіздер, шеттеріңнен ең болмаса ауыл мектебінің ауласындағы бюстке лайық болыңыздар.
Бірақ жастардың мұндай тарихқа уақыты да, құлқы да жоқ. Бұған енді кепілдік бере аламын.
https://m.facebook.com/groups/1657850627815144?view=permalink&id=1956709614595909